UŞAK PROTOHİSTORİK DÖNEM YÜZEY ARAŞTIRMASI (UPDAP) 2018 YILI SONUÇLARI

Mehmet Ali YILMAZ*Rainer M. CZICHON, Mehmet DENİZ, 

Hüseyin DÜLGER, Samet AKIN, Aybüke NACAR, Anıl SÖYLER, Hasan ÇELİK, Fırat YİĞİT

İlk sezonunu 2017 yılında gerçekleştirdiğimiz Uşak Protohistorik Dönem Yüzey Araştırmaları Projesi (UPDAP) 2018 yılında da önemli veriler üretmiştir. Uşak ilinin doğusundaki Banaz ilçesi sınırları ile Kuzey-orta ve batı bölümünü içine alan Merkez ilçe sınırlarının tamamı proje kapsamında araştırılacaktır. Kronolojik dizindeki odak noktasında ise özellikle Erken Tunç Çağı (Bundan sonra ETÇ) sonu (Geçiş dönemi) ile Orta Tunç Çağı (Bundan sonra OTÇ), Geç Tunç Çağı (Bundan sonra GTÇ) ve Demir Çağları (Bundan Sonra DÇ) ile ilgili önemli dinamikler yer almaktadır. Elbette ki araştırılan alanlarda daha erken ve daha geç dönemler de bölgenin kültürel değişim veya etkileri açısından değerlendirme kapsamına alınmaktadır.

Uşak Protohistorik Dönem Yüzey Araştırmaları (UPDAP) [Proje Numarası- YA016404 (2018)] 2018 yılı çalışmaları Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 31/07/2018 tarih ve E.636688 sayılı izin yazısına istinaden 04/09/2018-24/09/2018 tarihleri arasında gerçekleştirildi[1]. Çalışmalar üç aşamalı olarak sürdürüldü: Arkeolojik yüzey araştırmaları (extensive survey), Jeofizik araştırmaları (Banaz Höyük) ve Atölye çalışmaları. 2018 yılında 16’sı Banaz ilçe sınırlarında, 5 tanesi ise Merkez ilçe sınırlarında toplamda 21 köyde 15 höyük, 4 nekropol, 2 düz yerleşim ve 1 mağara incelenmiştir (Harita: 1). Ancak bu makalede her birine değinmek mümkün olmadığından sadece projenin ana kapsamındaki buluntu yerleri ile bölge kronolojisine katkı sağlayacak alanlara yer verilecektir.

ARAZİ ÇALIŞMALARI

2018 yılı arazi çalışmaları Banaz ve Merkez ilçenin doğusunda gerçekleşmiştir. Bu sezon, Banaz ilçesinin doğusunda ve orta kesimindeki 2017 yılında araştırılmayan birkaç köy ile birlikte ağırlıklı olarak Kuzey ve Batı bölümü araştırıldı. Daha sonra Merkez ilçe sınırlarının batı bölümünde yer alan köylerde araştırmalar sürdürüldü. Aşağıda köy genelinde başlıklar halinde sunulacak olan buluntu yerleri önce araştırma bölgesinin güney kesiminin doğusundan batısına doğru seyreden bir sıra ile anlatılacaktır. Daha sonra kuzeydeki dağlık ve ovalık kesim doğudan batıya doğru anlatılarak devam edecektir.

Banaz İlçesi Yüzey Araştırmaları 

Yazıtepe Köyü

Yazıtepe Köyü, Banaz ilçesinin güneydoğusunda, Uşak şehir merkezine 50 km uzaklıkta yer alır. Yazıtepe Köyü’ndeki araştırmalarımız sırasında köyün 250 m batısında yer alan ve halk arasında “Erenler Mevkii” olarak geçen alan incelendi. Batısında Tuzlu dere, kuzeyinde de Dolaylıköy Deresi’nin oluşturduğu vadiye hâkim, yaklaşık 30 m yüksekliğindeki tepe üzerinde bir yerleşim tespit edilmiştir. Erenler Höyük[2]  yaklaşık 52.000 m2 (5.2 ha) bir alanı kaplarken yerleşim yüksekliği 6-8 m arasındadır. Höyük üzerinden ve doğu yamaçtaki bahçelerden toplanan çanak çömlek parçaları ETÇ, OTÇ, GTÇ ve Geç Antik Çağ’a kadar devamlılık gösteren bir yerleşim silsilesine işaret eder. Doğu-batı uzantılı yerleşim, batıya doğru devam eden vadi takip edildiğinde Ayvacık Höyük’le bağlantılıdır.

Kavacık Köyü

Kavacık Köyü, Banaz ilçesinin güney sınır köylerinden biridir. Uşak şehir merkezine 52 km uzaklıkta yer alır. Köyün güney bölümü 1450-1500 m rakıma ulaşan dağlık bir arazidir. 2.8 km kuzeyinde halk arasında “Ada Mevkii” olarak geçen alanda bir tepe üstü yerleşimi incelenmiştir. Ada Höyük[3] olarak adlandırdığımız yerleşime her ne kadar Kavacık Köyü içinden ulaşım sağlansa da Ayvacık Köyü sınırları içinde yer alır. Kuzey-Güney doğrultulu yerleşim yaklaşık 17.820 m2 (1.8 ha) bir alanı kaplamaktadır. Doğusu ve batısı mevsimlik derelerin oluşturduğu vadilerle sınırlandırılmıştır. Günümüzde kısmen tarım arazisi olarak kullanılan höyük üzerinde kaçak kazı çukurları dikkati çekmektedir. Çukurlardan çıkan toprak içinde Kalkolitik (?) (Resim:1/1-3, 6-9), ETÇ karakterinde el yapımı çanak çömlek parçaları, üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları ve dönemini net olarak söyleyemediğimiz çark yapımı çanak çömlek parçaları bulunmuştur (Resim:1/4-5, 10)[4]. El yapımı çanak çömlek parçaları arasında ince bardak formuna sahip ETÇ boyalı örnekleri de yer almaktadır. Yerleşimin ortalarına yakın bir bölgede pişmiş toprak disk yüzlü figürinin baş bölümü ele geçmiştir[5]. Poloslu başın kaş, göz, ağız ve kulak detayları belirgindir. Pişmiş toprak buluntuların yanı sıra bu alandan bol miktarda taş (mermer ve bazalt) kap parçaları ele geçmiştir. Ayrıca madencilikle alakalı olduğunu düşündüğümüz fakat üzerinde çalışmaya devam ettiğimiz çok çukurlu havanlar, mermer havanlar ile havanelleri bu yerleşimde ele geçen önemli buluntu grubunu oluşturur.

Susuz Köyü

Susuz Köyü, Uşak şehir merkezinin 32 km doğusunda, Banaz ilçesinin yaklaşık 8 km güneybatısında, İzmir-Ankara karayolunun yaklaşık 5 km güneyinde yer almaktadır. 2017 yılında yapılan araştırmalarda köyün güney sınırına yakın bir konumda Susuz-Karaçam Höyük tespit edilmişti. 2018 yılında, araştırması raporları ve Uşak Kültürel Yapı Envanteri kayıtlarında geçen Susuz Höyük[6] incelenmiştir. Köyün 1,5 km güneybatısında yer alan höyüğün batısından Banaz Çayı, güneyinden ise Çimenli Dere geçmektedir. Çimenli Dere’nin Banaz Çayı ile birleştiği elverişli bir konumdaki höyük 6 m yüksekliğe sahiptir. Höyüğün neredeyse tamamı tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Yaklaşık 24.125 m2 (2.4 ha) alanı kaplayan höyük üzerinden toplanan çanak çömlek parçaları ışığında ETÇ’den Roma Dönemine uzanan yerleşime işaret etmektedir. ETÇ’ye ait el yapımı at nalı tutamaklı kaplara ait parçalar, üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları ve içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları ele geçmiştir (Resim:2/1)[7]. Bununla birlikte höyük üzerinde yoğun bir OTÇ yerleşimi de izlenmektedir. Bölgenin OTÇ karakterine uygun dışa kıvrık ağız kenarlı çömlek parçaları, dışa kalınlaştırılmış ağız kenarlı çömlek parçaları, yüksek ayaklı meyveliklere ait ayak parçaları, dışa kalınlaştırılmış ağız kenarlı (bead-rim) kâseler ile ‘S’ profilli çanak parçaları diğer çanak çömlek buluntuları arasında yer alır (Resim:2/3-6)[8]. Demir Çağı’na ait makara tipli tutamaklı kap parçalarının yanı sıra Hellenistik ve Roma dönemine ait tipik kap parçaları ile farklı tiplerde depo küpü gövdeleri toplanmıştır. Hilal biçimli ağırlık parçaları da ele geçen pişmiş toprak buluntular arasındadır. Bunların dışında mermerden taş balta parçası ile çakmaktaşı yongalar dikkati çeker.

Kızılcasöğüt Köyü

Kızılcasöğüt Köyü, Banaz ilçesinin batısında, Uşak şehir merkezine 26 km uzaklıkta İzmir-Ankara karayolunun 3,5 km güneyinde yer almaktadır. Köyün 2,7 km kuzeybatısında yer alan Nohutova Höyük[9] yaklaşık 63.526 m2 (6.4 ha) alanı kaplamaktadır. Derin Dere’nin (Körükbaşı) kuzeyinde yer alan höyük tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Höyük üzerinden toplanan çanak çömlek parçaları ön teşhis ile ETÇ’den Geç Antik Çağa uzanan bir yerleşime işaret etmektedir (Resim:3)[10]

Kuşdemir Köyü

Kuşdemir Köyü, Banaz ilçesinin batısında, Uşak şehir merkezine 35 km uzaklıkta, İzmir-Ankara karayolunun yaklaşık 2,5 km kuzeyinde yer almaktadır. Kuşdemir Köyü’nde yapılan eski araştırmalara ait raporlarda burada Geç Antik Çağ’a ait bir yerleşimden bahsedilmektedir. Bahsedilen yerleşim, Kuşdemir Köyü’nün yaklaşık 1,7 km kuzeybatısında yer alan Kuşdemir Kale Mevkii[11] olarak bilinen tepedir. Kükürt Deresi’nin batısında yer alan 78 m yüksekliğindeki tepe üzerinde ETÇ’ye ait el yapımı içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, basit ağız kenarlı kırmızı astarlı çanak parçaları, dışa eğik ağız kenarlı çömlek parçaları ile üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları bulunmuştur (Resim:4)[12]. Ayrıca OTÇ veya GTÇ olabileceğini düşündüğümüz çark yapımı çanak çömlek parçaları da dikkati çekmektedir. Önceki araştırmalarda sadece Geç Antik Çağ yerleşimi olarak belirtilmiş olsa da çok katmanlı bir tepe üstü yerleşimi olduğu anlaşılmıştır. Yerleşim etrafında dağınık halde izlenen küp parçaları, yerleşime ait mezarlığın da yakınlarda olabileceğini düşündürür. Batı bölümde ise Roma nekropolüne işaret eden bazı emarelere rastlanmıştır.

Derbent Köyü

Derbent Köyü, Banaz ilçesinin batısında, Uşak şehir merkezine 24 km uzaklıkta, İzmir-Ankara karayolunun 2 km kuzeyinde yer almaktadır. Köyün 3.5 km kuzeyinde yer alan Efek Mevkii’nde, daha önceki araştırma sonuçlarında ve müze kayıtlarından bilinen, bir yerleşim incelenmiştir. Efek Höyük[13] olarak kayıtlara geçmiş bu yerleşim, bugün sık orman arazisi içinde kalmış 19.404 m2 (1.9 ha) alanı kaplamaktadır. Kuzeyinden ve doğusundan mevsimlik dereler akmaktadır. Efek Höyük, çok katmanlı yerleşimden ziyade yüzeyden toplanan çanak çömlek parçaları ışığında ETÇ’de yerleşim görmüştür. Daha çok hayvancılığa müsait arazi kullanımı esasına dayanan bir yerleşim şablonu gösteren alan, alt kottan 16 m yükselen bir yamaca kurulmuştur. Yüzeyden toplanan seramikler arasında üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları, basit ağızlı ve içe eğik ağız kenarlı çanaklar ile kaba bitkisel katkılı çömlek parçaları dikkati çekmektedir (Resim:5). Yerleşimin 110 m güneydoğusunda 3.125 m2 alanı kaplayan mezarlık alanı tespit edilmiştir. Bu alanda çok sayıda kaçak kazı çukurları etrafında küp parçaları bulunmuştur. Küplerden bazılarının 5 cm cidarları dikkat çekicidir. Farklı tipte küpler mezar olarak kullanılmıştır. Küp mezarlar dışında taş sanduka mezarlar da görülmektedir. Kaçak kazı çukurlarının etrafında tarihlemeye yardımcı farklı bir buluntu ele geçmemiştir.

Burhaniye Köyü

Burhaniye Köyü, Banaz ilçesinin kuzeybatısında, Uşak şehir merkezine 38 km uzaklıkta, İzmir-Ankara karayolunun 10 km kuzeyinde yer almaktadır. Protohistorik dönemlere ait yerleşim köyün hemen kuzeyinde yer alan “Köy Arkası Mevkii” olarak bilinen alandadır. 18.000 m2  (1.8 ha) alanı kapsayan ve 5 m yüksekliğindeki Burhaniye Höyük[14]’ün tepe bölümü boş köy arazisidir. Doğusundaki Karaleylek Deresi’nin kollarının suladığı arazinin kuzey ve doğu bölümü ise tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Yerleşim üzerinden toplanan çanak çömlek parçaları arasında ETÇ el yapımı, içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, dışa eğik ağız kenarlı boyunlu çömlek parçaları ile burgu kulplar ve üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları baskın grubu oluşturmaktadır (Resim:6). Diğer taraftan çark yapımı OTÇ karakteristik özelliklerini taşıyan bazı parçalar ile birlikte GTÇ (?) olabileceğini düşündüğümüz parçalar da vardır. Detaylı değerlendirmeler analojik çalışmaların ardından paylaşılacaktır. Çanak çömlek parçaları dışında sileks dilgiler ile çok sayıda yonga ele geçmiştir. Ayrıca höyüğün kuzey bölümünde bazı cüruflara rastlanmıştır. Çevresindeki tarla sahipleriyle yapılan görüşmeler sonrasında höyüğün batısındaki yamaçta tarımsal faaliyetler sırasında çok sayıda küp parçası bulunduğu öğrenildi. Muhtemelen bu bölüm yerleşimin mezarlık alanı olarak kullanılmıştır.

Çamsu Köyü

Banaz ilçesinin kuzey sınırındaki araştırmalarımız kapsamında incelenen diğer köy Çamsu Köyü’dür. Çamsu Köyü, Banaz ilçesinin kuzeybatısında, Uşak şehir merkezinin 37 km kuzeydoğusundan yer almaktadır. Verimli Comburt Ovası’nın doğu sınırındaki Çamsu Köyü’nün içerisinde daha önceki araştırmalarla belirlenmiş Roma dönemi ve Geç Antik Çağ kültür izlerinin yanı sıra bir de protohistorik yerleşim belgelenmiştir. Araştırma raporlarında ve Kültürel Değerler Yapı Envanteri’nde Çamsu Höyük[15] olarak geçen yerleşim incelenmiştir. Çamsu Köyü’nün yaklaşık 2.5 km güney doğusundaki yerleşimin kuzeyinden Höyük Deresi geçmektedir. Tüm dönemleriyle birlikte değerlendirildiğinde buradaki yerleşim 72.195 m2 (7.2 ha) alanı kaplayan ölçülere ulaşmaktadır. Merkezde yaklaşık 30 m yüksekliğindeki doğal tepe üzerindeki bitki örtüsünden dolayı çok fazla veri sağlanamamıştır. Höyüğün güney ve batı bölümünde killi, kireçli bir toprak yapısı dikkati çeker. Kuzey ve batı bölümdeki tarlalarda yapılan araştırmalar sonucunda, özellikle ETÇ yoğunlukta bir yerleşimin varlığı tespit edilmiştir (Resim:7). Yaklaşık 25.150 m2 (2.5 ha) bir alanı kaplayan erken dönem yerleşiminde kırmızı ve kahverengi astarlı içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları ile burgu kulplar, bezemeli tutamaklar[16], bezemeli ağırşak parçası, taş balta parçası ve sağlam bir idol ele geçmiştir[17]. 2.9 cm uzunluk, 1.7 cm genişlik, 0.5 cm kalınlık ve 2.6 gr ağırlığındaki idol, yassı, hilal başlı kısa boyunlu, omuz çıkıntılı, armut gövdelidir. İdol, kum taşından basit bir teknikle yapılmıştır. Bu basit el işçiliği idolün baş kısmını yaparken boynundaki özensiz sürtmelerden anlaşılmaktadır. Boynun her iki yanındaki sürtmeler simetrik değildir. Yüz, vücut veya giysi detayları yoktur. Tek detay kalça bölümünde iki yatay çizgiyle gösterilmiştir. Bu detay ya giysi (kemer) ya da kalça ayrıntısı olmalıdır. Detayın bulunduğu sol kalçada çatlak bulunmaktadır. Sağ kalça kırık olduğundan dolayı burada da bir detay olup olmadığı bilinmemektedir. ETÇ dışında OTÇ ve GTÇ’ye (?) ait çanak çömlek parçaları da dikkati çeker (Resim:6/6-7).

Ayrancı (Comburt) Köyü

Comburt Ovası’nın etrafında araştırdığımız üçüncü köy, ovaya da adını veren Ayrancı (Comburt) Köyü’dür. Ayrancı Köyü, Banaz ilçesinin kuzeybatısında, Uşak şehir merkezinin 32 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Köy merkezinde köy muhtarı ve ovada tarla sahibi olan kişilerle yaptığımız görüşmeler daha önce bilinmeyen bir yerleşimi keşfetmemizi sağlamıştır. Tarla sahiplerinin yönlendirmeleriyle Ayrancı Köyü’nün 1.7 km güneydoğusundaki pancar ve ayçiçeği ekili tarlalar incelenmiştir. Burada tespit edilebildiği kadarıyla 27.970 m2 (2.8 ha) alanı kaplayan bir yerleşim tespit edilmiştir. Tarafımızdan Ayrancı Höyük[18] olarak adlandırılan yerleşim üzerinde toplanan çanak çömlek parçaları ETÇ’ye ait tek dönemlik bir yerleşime işaret etmektedir (Resim:8). Yerleşimin güneybatısında, halk arasında Cıbılgırdı Deresi (kuzeyden gelen Karadere’nin uzantısı) olarak geçen dere bulunmaktadır. Yerleşim ova seviyesinden yaklaşık 5 m yüksekliğe sahiptir. Elde edilen çanak çömlek parçaları arasında el yapımı içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, basit ve dışa eğik ağız kenarlı çömlek parçaları ile üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları ele geçmiştir[19]. Ayrıca bir tam kısmı sağlam olan üçlü birleşik kap ele geçmiştir (Resim:8/1)[20]. Seramiklerin yanı sıra çakmaktaşı parçaları ve cüruflar bulunmuştur. Yüzeyde gözlemlenen yanmış ve üzerinde ahşap izleri olan kerpiç parçaları da mimari ile ilgili bilgiler vermektedir. Ayrancı Höyük’ün bulunduğu tarla sahibi tarımsal aktiviteler sırasında bazı eserler bulduğunu söyledi ve bulduğu bir adet taş balta, bir adet taş havan ve bir adet pişmiş toprak ağırşağı[21] tarafımıza teslim etti. Buluntular, çizim ve kayıt işlemlerinin ardından müze envanterine geçirilmek üzere Uşak Müzesi’ne teslim edilmiştir. Ayrancı Höyük’ün keşfi ovanın etrafında veya ortalarında başka yerleşimler olabileceği düşüncemizi kanıtlamıştır.

Yukarı Karacahisar Köyü

Uşak ili sınırları içindeki en kuzeydeki köy Yukarı Karacahisar Köyü’dür. Köy, Banaz ilçesinin kuzeybatı sınırında, Uşak şehir merkezinin 44 km kuzeydoğusunda, Uşak-Kütahya sınırında yer alır. Daha önceki çalışmalara ait raporlarda köyde herhangi bir protohistorik dönem yerleşim izine rastlanmamıştır. Köyün yaklaşık 1 km kuzeydoğusunda bir mağara bulunmaktadır. Çokrağan Mağarası[22], Çalüstü Tepe’nin bulunduğu alanda, kalkerler içinde gelişmiş bir mağaradır. Çok katlı bir mağara olan Çokrağan, toplamda 2050 m uzunluğa sahiptir. Uşak’ın su ihtiyacını karşılayan Çokrağan kaynağı mağaranın alt seviyelerindedir. Karstik bir oluşum olan mağaranın içinde gerçekleştirdiğimiz araştırmalar şaşırtıcı sonuçlar vermiştir. Mağara içinde yer yer kaçak kazı izleri tespit edilmiştir. Kaçak kazı alanlarının etrafında ise bol miktarda kemik ile birlikte çanak çömlek parçaları dikkati çekmiştir. Mağara içinden toplanan çanak çömlekler yıkandıktan sonra el yapımı ve çark yapımı parçaların olduğu anlaşılmıştır. El yapımı parçalar arasında ETÇ’ye ait kırmızı astarlı, basit ağız kenarlı çanak parçaları, üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları ile bir depas parçası tespit edilmiştir (Resim:9)[23]. Çark yapımı parçalar arasında ise Roma Dönemi’ne işaret eden parçalar teşhis edilmiştir. Mağaranın erken dönemlerde kullanıldığını gösteren bu veriler yakın çevredeki yerleşimin nerede olduğunu düşündürürken mağaranın hangi amaçla kullanıldığı da başka bir araştırma konusudur.

Kızılhisar Köyü

Kızılhisar Köyü, Uşak şehir merkezinin 23 km doğusunda, Banaz ilçe merkezinin ise 15 km batısında, Uşak-Afyonkarahisar yolunun 2 km kuzeyinde yer almaktadır. Köydeki araştırmalarımız 2017 yılında başlamıştır. 2018 yılı araştırma programında Kızılhisar Köyü sınırları içinde kalan fakat Merkez ilçe sınırlarında yer alan Üzeyir Yaylası araştırılmıştır. Üzeyir Yaylası’nda, önceki araştırma ekiplerinin raporlarında ve müze kayıtlarında Üzeyir Höyük[24] olarak bilinen yerleşim incelenmiştir. Üzeyir Yaylası’nın güneybatısında, 10.000 m2 (1 ha) alan, yerleşimin bulunduğu alan olarak değerlendirilmiştir. Yerleşimin batısından Karanlık Dere geçmektedir. Kaçak kazılarla tahrip edilmiş yerleşimin güneydoğusunda ve batısındaki ormanlık alanda da kaçak kazı çukurları dikkati çekmektedir. Buradaki 30’dan fazla çukurda kum taşı ve konglomeralardan yapılmış taş sanduka ve küp mezarlara ait izler dikkati çekmektedir. Mezarlık alanı da dâhil edersek 29.000 m2 (2.9 ha) bir alanı kaplamaktadır. Yüzey buluntuları arasında daha çok ETÇ karakterinde çanak çömlek buluntuları yoğunluktadır. Üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları, farklı profillerde çanak ve çömleklere ait parçaların yanı sıra gaga ağızlı testilere ait boyun parçaları toplanmıştır (Resim:10)[25].

Merkez İlçe Yüzey Araştırmaları

Karlık Köyü

Karlık Köyü, Uşak şehir merkezinin 19 km doğusunda, Uşak-Afyonkarahisar yolunun 3 km kuzeyinde yer almaktadır. Karlık Köyü’ndeki araştırmalarımız daha önceki araştırmalardan da bilinen köyün 400 m kuzeydoğusundaki Karlık Höyük’te[26] başladı. Mevsimlik derelerin drene ettiği engebeli arazi içinde 92.270 m2 (9.2 ha) alanı kaplayan höyük 19 m yüksekliğindedir.  Kızılcakaya Mevkii olarak bilinen alandaki höyüğün kuzeyinden Pekmezlik Deresi geçmektedir. Höyüğün büyük bir kısmı günümüzde tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle höyük üzerinde gerçekleştirdiğimiz yüzey araştırmalarında tarım alanı olarak kullanılan arazilerdeki buluntu yoğunluğu dikkat çekici oranda fazladır. Höyük üzerinden toplanan çanak çömlek parçaları ETÇ’den Osmanlı Dönemi’ne kadar uzanan yerleşime işaret etmektedir. ETÇ özellikleri gösteren içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, çömlek parçaları ile üç ayaklı kaplara ait ayak parçalarının[27] yanı sıra OTÇ kırmızı ve turuncu astarlı dışa kalınlaştırılmış ağız kenarlı, omurgalı çanak ve çömlek parçaları en yoğun buluntu grubunu oluşturmaktadır (Resim:11). OTÇ içindeki siyasi hareketlilik göz önünde bulundurulduğunda konumu ve boyutlarıyla dikkat çekici yerleşimlerden biridir. Çanak çömlek buluntuların dışında ezgi taşları, taş topuz parçaları, çakmak taşı aletler ile pişmiş toprak hilal ağırlık parçaları ele geçmiştir. Höyüğün kuzeydoğu bölümünde görülen küp (pithos) parçaları bu alanda bir mezarlık olabileceğini düşündürmektedir.

 Kapaklar Köyü

Kapaklar Köyü, Uşak şehir merkezine yaklaşık 17 km uzaklıkta, İzmir-Ankara karayolunun 4 km güneyinde yer almaktadır. Köyün hemen kuzeyinde, halk arasında “Höyük mevkii”, Tapu ve Kadastro kayıtlarında ise Köyiçi Mevkii olarak geçen alan incelenmiştir. Daha önceki araştırmalar ve müze raporlarında Kapaklar Höyük[28] olarak adlnadırılan alanının merkezinde 18 m yüksekliğinde bir tepe yer almaktadır. Sarıpınar Deresi’nin doğusundaki yerleşim alanının kuzey bölümü İstasyon Mevkii, güney bölümü ise Kuyukıranı Mevkii olarak geçmektedir. Merkez tepelik dışında çevredeki araziler günümüzde tarım arazi olarak kullanılmaktadır. Yüzeydeki kültür kalıntılarından hareketle yerleşim 69.280 m2 (6.9 ha) bir alanı kaplamaktadır. Çanak çömlek buluntuları yerleşimin ETÇ ağırlıklı bir kültür depozitine sahip olduğunu gösterse de nitelikli analojik çalışmalarla yerleşimin dip tarihinin Geç Neolitik Çağ’a kadar uzandığı anlaşılmıştır. Bölgedeki Geç Neolitik Çağ yerleşimlerinde görülen vişne çürüğü renginde dışa kalınlaştırılmış ağız kenarlı çömlekler ile ip delikli kulplara sahil kap parçaları ele geçmiştir (Resim:12/7-9)[29].  Yine bölgenin ETÇ’si için karakteristik olan İçe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, dışa eğik ağız kenarlı boyunlu çömlekler, burgu kulplar, bezemeli goblet parçaları ile üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları görülmektedir (Resim:12/4-6, 10-12)[30]. Bunların yanı sıra çakmaktaşı dilgiler ve ezgi taşı parçaları diğer buluntular arasındadır. Tepe bölümünün kuzeydoğu kısmında yer alan meyve bahçesi için düzleştirme yapılmış ve burada oluşan 2.5 m yüksekliğindeki kesitte höyüğün kültür depoziti görülmektedir.

Yapağılar Köyü

Merkez ilçe güneydoğu sınırına yakın köylerden olan Yapağılar Köyü, Uşak şehir merkezinin yaklaşık 15 km güneydoğusunda yer almaktadır. Yapağılar Köyü’ndeki araştırmalarımız, daha önceki araştırmalar ve müze raporlarından bilinen Kocakır Höyük’te[31] gerçekleştirilmiştir. Köyün 900 m kuzeybatısında yer alan ve Tapu ve Kadastro kayıtlarında ‘Kocakır Mevkii’ olarak geçen bölgedeki yerleşim 14 m yüksekliğindedir. Yaklaşık 44.000 m2 (4.4 ha) bir alanı kaplayan yerleşim mevsimlik bir derenin yanında yer alır. Günümüzde tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Höyükte gerçekleştirilen araştırmalarla tespit edilen çanak çömlek parçalarının dağılımına göre güney ve batı bölümünde daha çok ETÇ ağırlıklı buluntulara rastlanmıştır (Resim:13)[32]. Genel çanak çömlek repertuvarına bakıldığında ETÇ dışında OTÇ, GTÇ (?) ve Geç Antik Çağ çanak çömlek parçaları görülmektedir. Çanak çömlek parçalarının yanı sıra çakmaktaşı aletler ve ezgi taşlar dikkati çeker.

Koyunbeyli Köyü

Koyunbeyli Köyü, Uşak şehir merkezinin yaklaşık 14 km güneydoğusunda yer almaktadır. Köyün yaklaşık 900 m batısında yer alan ‘Hüyük Mevkii’nde, önceki araştırma raporlarında ve müze kayıtlarında Koyunbeyli Höyük olarak geçen yerleşim yaklaşık 113.500 m2 (11.3 ha) alanı kaplamaktadır. 22 m yüksekliğindeki höyüğün çevresindeki tarlalarda da materyal kültür kalıntılarına rastlanmıştır. Höyüğün tepe bölümü ve etek sınırından yaklaşık 20 m daha geniş bir alana yayılan yerleşimden toplanan çanak çömlek parçaları çok katmanlı bir yerleşime işaret etmektedir. ETÇ, OTÇ, GTÇ, DÇ ve Geç Antik Çağ karakterini yansıtan çanak çömlek parçaları bölgenin karakteristik özelliklerini özetlemektedir. Höyüğün kuzeydoğusundaki tarlalarda, muhtemelen, bir Geç Antik Çağ yerleşimi yer almaktaydı. Höyük üzerinde bulunan mermer sütun tamburu da bu yerleşimle alakalı olmalıdır. ETÇ çanak çömlek parçaları arasında kırmızı astarlı ve koyu yüzlü içe eğik ağız kenarlı çanak parçaları, dışa eğik uzun boyunlu çömlek parçaları, kabartma ve kazıma bezemeli parçalar ile üç ayaklı kaplara ait ayak parçaları ele geçmiştir (Resim:14/1-4, 7-8, 14)[33]. Pişmiş toprak ağırşak ve hilal ağırlık parçalarının yanı sıra çakmaktaşı dilgiler, ezgi taşı parçaları ve mermer bir ağılık (?) ele geçmiştir. Koyunbeyli Höyük’te en dikkat çekici çanak çömlek grubu, OTÇ karakterinde olan dışa kalınlaştırılmış ağız kenarlı (bead-rim) kâseler ve çömleklerdir. OTÇ için bölgedeki en güçlü yerleşimlerden birisidir (Resim:14/5-6, 10-13)[34]. Diğer dönemler ile ilgili yorumlar ayrıntılı değerlendirmenin ardından paylaşılacaktır.

Jeofizik Çalışmaları

Araştırma programı çerçevesinde 18-20 Eylül 2018 tarihleri arasında Banaz Höyük’te jeofizik araştırmaları gerçekleştirildi. Araştırmalara başlamadan önce topografik plan ve plankare çalışmaları yapıldı. Topografik plan için Cors (GNNS) ile höyük üzerinde 700’den fazla nokta alınmış ve bu noktalar referans alınarak 1 metre aralıklara sahip eş yükselti eğrileri geçirilmiştir. Son olarak topografik plan üzerinde 10×10 metrelik plankareler oluşturulmuştur. Banaz Höyük’ün neredeyse tamamı günümüzde tarım arazi olarak kullanıldığından jeofizik araştırmalarımıza imkân veren alanlar belirlenip bu alanların plankare köşe noktaları çakılmıştır.

Bu çalışmanın amacı, belirlenen olası bölgelerde yüksek duyarlılıklı jeofizik yöntemler ile yer altındaki olası arkeolojik kalıntıların, yapıları tespit etmektir. Arkeolojik yapının belirlenebilmesi için Yer radarı (GPR) yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan yer radarı aleti GSSI TerraSIRch SIR-3000’dir. Bu tür çalışmalarda istenilen araştırma derinliğine göre farklı frekanslara sahip farklı antenler kullanılır. Bu çalışmada 400 Mhz lik anten kullanılmıştır. Toplanan veriler kayıtçıdan, bilgisayara aktarılarak, verilere ait kanal sayısı, örnekleme frekansı, kayıt süresi gibi parametreler incelenerek verinin güvenilirliği kontrol edilmiştir. Kayıtçı tarafından kaydedilen veriler RADAN formatında, kayıt için kullanılan bilgisayara aktarılmıştır. Elde edilen ham veriler ReflexW yer radarı veri-işlem yazılımı kullanılarak, programın kendi kullandığı DAT formatına çevrilmiştir.

Bu çalışmada, 6 farklı alanda yer radarı çalışması yapılmıştır (Resim:15). Yer radarı çalışması için belirlenen alanlarda çalışma yapılmadan önce çalışma yüzeyinde bulunan irili ufaklı taşlar çalışmanın etkilenmemesi için alandan dışarı atılmıştır. Alanlar içerisinde yapılan profil ölçümlerinde 0.25 metre profil aralığı belirlenmiştir. Bu sayede yer radarı verileri ile derinlik kesitleri oluşturulduğunda bu derinlik kesitlerinin yer altını oldukça iyi temsil etmesi amaçlanmıştır.

İlk olarak 30×30 m ölçülerindeki 1 No.lu Alan[35] ve 40×30 m ölçülerindeki 2 No.lu Alan’da[36] çalışmalar başlamıştır. Söz konusu alanlarda jeoradar ve jeomanyetik taramaları yapılmıştır. Bu alanların seçilmesinin nedeni, höyüğün yaklaşık ortalarına denk geliyor olması ile en geniş düz alan olmasıdır. Bu alanlardan höyüğün son yapı evresiyle ilgili daha net veriler almak hedeflenmiştir.

3 No.lu Alan[37] ve 4 No.lu Alan[38] 10×40 m ölçülerindedir. Aralarında 10 m boşluk bırakarak höyük yamacını doğu-batı doğrultusunda kesen alanlar, höyüğün etrafını çevreleyen bir savunma duvarı olup olmadığını anlamak amacıyla oluşturulmuştur. 5 No.lu Alan[39], höyüğün en yüksek bölümünde yer almaktadır. Burada 20×30 m ölçülerinde oluşturulan alanda jeoradar ve jeomanyetik taramalar yapılmıştır. Amaç, höyüğün en yüksek bölümünde anıtsal bir yapı olup olmadığını anlamaktır. 6 No.lu Alan[40] ise höyüğün güneybatı bölümünde oluşturulmuş 10×10 ölçülerindedir. Burada tarama yapılmasındaki amaç höyüğün batısından geçen yolun oluşturduğu kesitte görülen yanmış kerpiç tabakadan yola çıkarak, bu alanda tam olarak nasıl bir yapı olduğunu görmektir.

Jeomanyetik araştırmalarına ait sonuç raporu hazırlanmaktadır. Jeoradar araştırmaları ile jeomanyetik sonuçları çakıştırılarak daha mantıklı sonuçlar elde edilecektir. Banaz Höyük’te yapılan jeoradar çalışmaları sonucunda elde edilen veriler işlenmiş, derinlik kesitleri elde edilip değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda;

– 1. Alan’da, arkeolojik kalıntı olabilecek bazı anomaliler gözlenmiş, fakat çalışma yüzeyinden kaynaklanan gürültüler tarafından bastırıldığı için yorumlanamamıştır.

– 2. Alan’da arkeolojik kalıntı olabilecek anomaliler gözlenmemiştir.

– 3. Alan’da, alanın doğu kısmına yakın bazı anomaliler gözlenmiştir. Fakat bu anomaliler belirli bir yapı geometrisi taşımamaktadır.

– 4. Alan’da alanın doğu kısmına yakın yapı geometrisi olabilecek anomaliler gözlenmiştir. Alanın batı kısmında da bir anomali görülmüştür fakat bu anomali yapı geometrisi taşımamaktadır.

– 5. Alan’da arkeolojik bir yapı olabilecek, belirli bir geometriye sahip anomaliler gözlenmiştir. Çalışma yapılan 6 alan içerisinde en kuvvetli bulgular bu alanda gözlenmiştir.

– 6. Alan’da arkeolojik kalıntı olabilecek anomaliler gözlenmiş fakat bu anomaliler yapı geometrisi taşımamaktadır.

Genel Değerlendirme ve Sonuç

04/09/2018-24/09/2018 tarihleri arasında gerçekleştirdiğimiz yüzey araştırmalarımızda Banaz ilçesi sınırları içinde yer alan 16 köyde 11 höyük, 4 yerleşim, 2 nekropol ve 1 mağara incelenmiştir. Merkez ilçe sınırlarında ise 5 farklı köyde tespit edilen 4 höyükte çalışma yapılmıştır. Projenin ilk yılları olmasından dolayı geniş alan yüzey araştırması (extensive survey) stratejisine göre daha çok tespitli alanlarda araştırmalar yapılmıştır. Böylelikle hem bölgeyi tanıma fırsatı buluyoruz hem de yerleşim stratejilerini anlamaya çalışıyoruz.

Bölgedeki ETÇ yerleşimleri araştırma bölgesinin tümünde yoğun bir şekilde kendini göstermektedir. Banaz ilçe sınırları içerisinde neredeyse tamamladığımız araştırmalar sırasında tespit ettiğimiz ETÇ yerleşimlerinin bazılarının tek dönemli kültür katına sahip olmaları son derece enteresandır. Birbirlerine olan mesafeler maksimum 7 km olan yerleşimler arasındaki kültürel bağ ve akrabalık materyal kültürlerine de yansımaktadır. Araştırmalarımız sırasında Ayrancı Köyü sınırları içindeki Ayrancı Höyük, Kuşdemir Köyü’nde yer alan Kuşdemir Kale Mevkii, Ovacık Köyü sınırları içinde yer alan ve halk arasında Dede Mevkii olarak bilinen Ovacık Höyük ve Yukarı Karacahisar Köyü’ndeki Çokrağan Mağarası’ndan ele geçen ETÇ buluntuları ilk defa tarafımızdan belgelenmiştir. Bölgenin ETÇ sosyo-kültürel ve siyasal durumu anlaşılamadan asıl konumuz olan OTÇ kültürlerini anlamamız söz konusu değildir. Bu nedenle ETÇ yerleşim şablonları ve bağlantı yolları ile ilgili bir çalışma da gerçekleştirilmektedir

OTÇ için buluntularımız ETÇ’ye nazaran az da olsa yine de bölgenin siyasi karakterinde olan değişiklikleri özetler niteliktedir. ETÇ’nin beylik-aşiret sistemindeki köy/kasaba yerleşimleri yerini organize topluluklara bıraktığını gördüğümüz bazı yerleşimler söz konusudur. Gerek yerleşim boyutlarının büyümesi gerekse de materyal kültür üzerinden takip edebildiğimiz merkezi otorite söz konusu değişimlerin bazılarıdır. Konuyla ilgili ayrıntılı analojik çalışmalar yapılmaktadır. Değerlendirmeler sonucunda bölgenin çevre kültür bölgeleriyle etkileşiminin yanı sıra yerel karakterini de anlama imkânı bulacağımızı düşünmekteyiz. Malzeme analizinin detaylandırılması Öncü Hitit Mallarının belirlenmesinin yanı sıra GTÇ verilerinin de ayırt edilmesiyle dönemsel yerleşim şablonlarının oluşturulmasını sağlayacaktır.

Şimdiye kadar Banaz’daki birkaç yerleşim (Banaz Höyük, Ayvacık Höyük ve Öksüz Höyük) dışında baskın bir Demir Çağı buluntusu veren yerleşim ile karşılaşmadık. Merkez ilçeye doğru ilerleyen araştırmalarımız bizi Lidya bölgesine doğru da yakınlaştırmaktadır. Bu bölgede daha yoğun bir Demir Çağ yerleşim dokusu ile karşılamayı umuyoruz.

 

KAYNAKÇA

Bahar, H., Koçak, Ö., (2003), Western Links Of The Lykaonia Plain In The Chalcolithic and Early Bronze Age, Anatolia Antiqua XI, 21-51.

Bilgen, N. (2011), Seyitömer Höyük Kazısı Ön Raporu 2006-2010, Kütahya.

Bilgen, N., A. Kuru (2015), A Group of Depas Amphikypellon From Seyitömer Mound, Anatolia 41, 1-23.

Bostancı, O., N. Kolankaya-Bostancı, U. Deniz, U. Oğuzhanoğlu (2006), “Erken Tunç Çağı Ticaret Ağına Yeni Bir Katkı: Kula Bölgesinde Bir Grup Erken Tunç Çağı Seramiği.” Anadolu Medeniyetleri Müzesi 2005 Yıllığı: 221-269.

Dedeoğlu, F., Baysal, H., Ozan, A. Konakçı, E. Temür, B. (2017) Ekşi Höyük 2015 Yılı Kazı Çalışmaları, 38. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, 553-568.

Efe, T., Ay, M. D., (2000), Early Bronze Age I Pottery From Küllüoba Near Seyitgazi, Eskişehir, Anatolia Antiqua VIII, 1-87.

Efe, T., D. Ay-Efe, (2001), Küllüoba: İç Kuzeybatı Anadolu’da Bir İlk Tunç Çağı Kenti 1996-2000 Yıları Arasında Yapılan Kazı Çalışmalarının Genel Değerlendirilmesi, TÜBA-AR IV, 45-78.

Joukowsky, M. S., (1986), Prehistoric Aphrodisias I, an account of the excavations ans artifact studies, Archaeologia transatlantica ; 3 ; Publications d’histoire de l’art et d’archéologie de l’Université catholique de Louvain ; 39.

Karahan, Ü. O., (2016), Erken Dönemlerde Sivaslı Yerleşmeleri, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9/1, 89-146.

Koçak, Ö., Bilgin, M., (2005), Taşlı Höyük : An Important Early Bronze Age Settlement and Necropolis in Bolvadin-Dişli Village, Anatolia Antiqua XIII, 85-109.

Konakçı, E. 2016, Geç Tunç Çağı’nda Ayasuluk Tepesi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 135-165.

Lloyd, S., Mellaart, J. (1962). Beycesultan, Vol. 1. The Chalcolithic and Early Bronze Age Levels, London.

Lloyd, S., Mellaart J., (1965), Beycesultan Vol. II: Middle Bronze Age Architecture and Pottery, London.

Oğuzhanoğlu, U. (2019), Denizli Ovası’nda İthal Bir Grup: Kırmızı Astarlı, Parlak Perdahlı, Motifli Saklı Astar Bezemeli Seramik, (Ed. A. Erön-E. Erdan)Doğudan Batıya 70. Yaşında Serap Yaylalı’ya Sunulan Yazılar, 501-510.

Ozan A, (2014), Ege Gübre Yerleşimi MÖ 6. Binyıl Çanak Çömleği, 30. Kazı Sonuçları Toplantısı,  Ankara, 203-220.

Sarı, D., (2012), İlk Tunç Çağı ve Orta Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’nun Kültürel ve Siyasal Gelişimi” Masrop E-Dergi 7, 112-249.

Sperling, J.W. (1976). Kum Tepe in the Troad: Trial Excavations, 1934. Hesperia, Vol.45, No. 4 (Oct.-Dec., 1976), 305-364.

Şengül Gündoğan-Aydıngün (2003), Eski Tunç Çağında Anadolu Pişmiş Toprak Figürin ve İdolleri, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Ankara.

Türkteki, M. (2004), Külloba Erken Tunç Çağ III Çanak Çömleği, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul.

* Dr. Öğretim Üyesi, Uşak Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: mehmetaliylmz@gmail.com; www.updap.org

Prof. Dr., Uşak Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: rainer.czichon@usak.edu.tr

Doç. Dr., Uşak Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: mehmet.deniz@usak.edu.tr

Arkeolog (MA), Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı, 25000-ERZURUM. e-mail: husyn.dulger@gmail.com

Yüksek Lisans Öğrencisi, Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: sametakin91@gmail.com

Yüksek Lisans Öğrencisi, Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: aybkncr@gmail.com

Yüksek Lisans Öğrencisi, Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: anilsoylerr@gmail.com

Yüksek Lisans Öğrencisi, Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, 1 Eylül Kampüsü, 64200-UŞAK. e-mail: hasancelikk58@gmail.com

Geofizik Mühendisi (MA), e-mail: yigit.firat@gmail.com

[1] Araştırmalarımız Uşak Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından “Uşak Protohistorik Dönem Yerleşimlerinin Belgeleme ve İncelenmesi” başlıklı proje [Proje No: 2017/SOSB003] ile desteklenmiştir. Araştırmalarımız sırasında Uşak Müzesi uzmanlarından Davut DAĞCI bakanlık temsilcisi olarak görev yapmıştır. Çalışmalarımıza sağladığı kolaylıklardan dolayı teşekkür ederiz. Uşak Üniversitesi Lidya Bölgesi Arkeolojisi Uygulama ve Araştırma Merkezi (LİDYAM) bünyesinde gerçekleştirilen araştırmalarımıza sağladığı desteklerden ötürü Uşak Üniversitesi ve Uşak Ticaret Borsası’na teşekkürü borç biliriz. 2018 yılı arazi çalışmalarına Uşak Üniversitesi öğrencilerinden Ali DEMİR, Semih GÜMÜŞKANAT, Semih GENÇ ve Burak ÇÜMEN katılmıştır. Atölye çalışmaları ise Kübra YAMAN, Yaren HARDAL, Cihat YILMAZ, Veysel KOÇYİĞİT, Ahmet KAHRAMAN, Hilal ZENCİR, Bünyamin SARISAMAN, Eda KALKANCI, Hidayet SAZAKLIOĞLU, Aybüke ERÇİN, Hande ERSÖZ, Merve SAYGI ve Ayşe NUR tarafından gerçekleştirilmiştir.

[2] Yazıtepe/Erenler Höyük Koordinatları: 35 S 0750587 / 4280779                                        Rakım: 1138 m

[3] Ada Höyük Koordinatları: 35 S 0748731 D / 4279415 K                                                      Rakım: 1184 m

[4] Lloyd-Mellaart 1962: 118, Fig. P. 14/24; Sperling 1976: 317, Fig 8/107; Koçak-Bilgin 2005: 102, Fig 12/3

[5] Gündoğan-Aydıngün 2003: 166, Levha 52/f

[6] Susuz Höyük Koordinatları: 35 S 0735509 D / 4282236 K                                                   Rakım: 915,5 m

[7] Lloyd-Mellaart: 1962, 202, Fig. P. 47/56; Sarı 2012: 138, Şekil 6, B/2

[8] Lloyd-Mellaart 1965: P.1.1-13, P12.1-12, p.24.1-38; Bilgen 2011: 318/Res.396

[9] Nohutova Höyük Koordinatları: 35 S 0729429 D / 4282021 K                                             Rakım: 985 m

[10] Lloyd-Mellaart 1962: 146, 172, Fig. P. 24/3; Bahar-Koçak 2003: 45, Fig 19/28,30; Koçak-Bilgin 2005:106, Fig 16/1

[11] Kuşdemir Kale Mevkii Koordinatları: 35 S 0734944 D / 4292465 K                                 Rakım: 1115 m

[12] Lloyd-Mellaart 1962: 122, Fig. P. 16/16; Karahan 2016: 142, Çizim 1/22; Oğuzhanoğlu 2019: 509, Fig 3/2; Bostancı ve diğ. 2006: 262, Levha XVIII

[13] Efek Höyük Koordinatları: 35 S 0730103 D / 4290524 K                                                    Rakım: 1247 m

[14] Burhaniye Höyük Koordinatları: 35 S 0730693 D / 4296672 K                                          Rakım: 1349 m

[15] Çamsu Höyük koordinatları: 35 S 0727915 D/ 4301919 K                                                  Rakım: 1162 m

[16] Lloyd-Mellaart 1962: 144, Fig. P. 23/18; Bahar-Koçak 2003: 46, Fig 20/40

[17] Gündoğan-Aydıngün 2003

[18] Ayrancı Höyük Koordinatları: 35 S 0723259 D / 4303726 K                                               Rakım: 1221 m

[19] Sarı 2012: 138, Şekil 6, B/ 1, 144, Şekil 8, C/ 18, 148, Şekil 9, C/ 6, 7b

[20] Kuru 2016: 135-146

[21] Lloyd-Mellaart 1962: 274, Fig.5

[22] Çokrağan Mağarası Koordinatları: 35 S 0728570 D / 4309213 K                                       Rakım: 1372 m

[23] Efe-Ay-Efe 2001: 74/Res.23; Türkteki 2004: Lev.17, Çiz. 3; Bilgen-Kuru 2015, Fig. 11

[24] Üzeyir Höyük Koordinatları: 35 S 0727459 D / 4292867 K                                                Rakım: 1276 m

[25] Sarı 2012: 138, Şekil 6, B/ 16; Karahan 2016; Çizim 1/4

[26] Karlık Höyük Koordinatları: 35 S 0725214 D / 4286959 K                                                 Rakım: 1092 m

[27] Lloyd-Mellaart 1962: 118, Fig. P. 14/15, Fig. P. 14/23

[28] Kapaklar Höyük Koordinatları: 35 S 0722859 D / 4281088 K                                             Rakım: 1010 m

[29] Ozan 2014: 221, Çizim 3/11; Dedeoğlu ve diğ. 2017: Çizim 3/1

[30] Lloyd-Mellaart 1962: 118, Fig. P. 14/2, 120, Fıg. P. 15/31,33

[31] Kocakır Höyük Koordinatları: 35 S 0718610 D / 4276811 K                                               Rakım: 982 m

[32] Lloyd-Mellaart 1962: 118, Fig. P. 14/15, 142, Fig. P. 22/6, 202, Fig. P. 47/20

[33] Lloyd-Mellaart 1962: 160, Fig. P. 31/3,4, Fig. P. 33/12; Efe-Ay 2000: 53, P1.10/6

[34] Joukowsy 1986, 365/Fig.307-13; Lloyd-Mellaart 1965: P.8.13-16; Konakçı 2012: Lev.15/ÇT19 (OTÇ); Konakçı 2016: Fig.9/ÇT5b (GTÇ)

[35] 1 No.lu Alan plankare kodları: 250-630, 260-630, 270-630, 250-640, 260-640, 270-640, 250-650, 260-650, 270-650

[36] 2 No.lu Alan plankare kodları: 280-640, 290-640, 300-640, 280-650, 290-650, 300-650, 280-66, 290-660, 300-660, 280-670, 290-670, 300-670, 280-680, 290-680, 300-680

[37] 3 No.lu Alan plankare kodları: 220-780, 230-780, 240-780, 250-780

[38] 4 No.lu Alan plankare kodları: 250-800, 260-800, 270-800, 280-800

[39] 5 No.lu Alan plankare kodları: 300-770, 310-770, 320-770, 300-780, 310-780, 320-780

[40] 6 No.lu Alan plankare kodları: 210-560